YEŞİL MUZ / Donald BATCHELDER
Her yerde olabilirdi bu karşılaşma ama, benim yeşil muzla maceram Brezilya’nın iç bölgesinde dik bir dağ yolunda başladı. O muazzam kırsal bölgede ilerlerken cipim zorlanıyordu, ki en yakın tamirciye 15 km uzakta radyatör sızmaya başladı. Aşırı ısınan motor beni, küçük bir dükkan ve dağınık evlerden oluşan sonraki köyde durmaya zorladı. Halk bakmak için toplandı. Radyatörün peteğindeki deliklerden güzelce su akıyordu. “Tamiri kolay..” dedi bir adam. Koşarak muz getirmesi için bir çocuğu gönderdi. Omzuma hafifçe dokunarak her şeyin hallolacağını garantiledi. “Yeşil muzlar!..” diyerek gülümsedi. Herkes de onayladı.
Ben yeşil muzun ne gibi bir faydası olur diye düşünüyorken, birbirimize memnuniyetlerimizi gösterdik. Soru sormam cehaletimi açığa çıkaracaktı, bu yüzden bölgenin güzelliğinden söz açtım. Rio’daki Sugar Loaf gibi büyük kaya oluşumları etrafımızda yükselmişti. O iyiliksever bana “Şuradaki uzun olanını görüyor musun?” diye sordu, koyu renkli kayanın sivri tepesini işaret ederek.. “O kaya dünyanın merkezini gösteriyor..”
Bana takılıyor mu diye baktım ama yüzü gayet ciddiydi. O da, sözünü kavradığımdan emin olmak için dikkatle beni süzdü. Vaziyet, tarafımdan biraz tasdik işareti göstermemi gerektirdi. Tamamiyle kabul etmesem de ilgilendiğim mesajını vermek için “Dünyanın Merkezi..?” diye tekrarladım. Başını salladı; “Evet..; Gerçek merkezi.. Civardaki herkes bunu bilir..”
O esnada çocuk yeşil muzlarla döndü. Adam, birini alıp ikiye böldü ve kestiği kısmı radyatör peteğine bastırdı. Muz sıcak metalin karşısında eriyerek bir tutkal halini aldı ve çatlakları hemen kapattı. Herkes şaşkınlığıma güldü. Radyatörümü tekrar doldurdular. Yol boyu götürmem için de fazladan muz verdiler. Bir yeşil muz uygulamasından daha sonra, yaklaşık bir saat içinde radyatörüm ve ben hedefimize varmıştık. Oranın tamircisi güldü; “Kim sana yeşil muzları öğretti?” Köyü söyledim. “Dünyanın merkezini işaretleyen kayayı da gösterdiler mi?” diye sordu. Onu da yaptıklarını söyledim. “Büyükbabam oradan gelmiş” dedi. “Gerçek merkez.. Civardaki herkes onu bilir..”
Zamanı henüz gelmemiş bir meyve şeklinde görmekten başka yeşil muza en ufak bir ilgi bile göstermemiştim. Ta ki, o dağlık arazide karşılaşana kadar. Ama, dikkatle baktığımızda, yeşil muzun hep orada olduğunu, köydeki insanların bunu yıllardır bildiğini anlıyoruz. Bizim tanışmamız ise yeni oldu. Bu karşılaşma bana, o insanların akıllılıklarını ve muzun özel bir potansiyelini gösterdi. Bazen, eğitimcilerin “öğrenme anları” şeklinde isimlendirdikleri anları düşünürdüm, ve o köyde bu anlardan ikisini aynı anda yaşadığımı anladım.
Dünyanın merkezinin İngiltere’de olduğunu sandığımdan başta sözlerinden şüphe duymuştum. Fakat, inanışlarının doğru, aynı zamanda evrensel bir fikir olduğunu kavradım ve onlara hak verdim. Biz; merkezi, bilindiğimiz ve diğerlerini bildiğimiz, her şeyin bize daha fazla anlam taşıdığı (manidar olduğu) özel yer olarak tanımlamak isteriz. Biz, kendimizin, hem kimlik, hem de mana sahibi olduğumuz yer; aile, okul, kasaba ve semt.. (Nasreddin Hoca’ya “Dünyanın Merkezi” sorulduğunda neden bastığı yeri gösterdiğini şimdi anlıyoruz.)
Her yer içindeki insanlar için özel bir manaya sahiptir. Her yer dünyanın merkezini temsil eder. Böyle merkezlerin sayısı hesaplanamaz; hiçbir öğrenci veya seyyah hepsini tecrübe edemez. Bununla birlikte, ikinci bir merkeze bilinçli bir geçiş yapılırsa hayat boyu sürecek farklı bir bakış açısı ve birikim başlayabilir.
Dünya kültürleri, özel değer ve anlama sahip umulmadık yeşil muzlarla dolu. Yıllardır oradalar, yavaşça olgunlaşıyorlar.. Belki de sabırla insanların gelip kendileriyle karşılaşmalarını bekliyorlar. Aslında, kendi dünya merkezlerini bırakıp diğer yerleri tecrübe etmeye çıkan her birimizi bir yeşil muz bekliyor...
Türkçeye çeviri ve uyarlama; FergabFerci..
Dikkat ediniz, bire-bir çeviri değildir benimki.. Düzenlemelerimi hoşgörünüz..